Zima, ostatnia dekada lutego. Wzgórze Winiarskie górujące nad Poznaniem całe pokryte jest czapą śniegu. Mroźny wiatr przenika na wskroś, potęgując odczuwalny chłód. Z ciężkich, szarych chmur pada śnieg.  Jest 23 lutego 1945 roku…

Być może było tak wtedy, dokładnie 68 lat temu. Wiadomo na pewno natomiast, że tego pamiętnego dnia dwie wrogie armie, Niemcy i Rosjanie, stoczyły ze sobą walkę, która zakończyła się wyzwoleniem Poznania. Na pamiątkę tego wydarzenia, od kilku lat w tym samym miejscu odbywa się rekonstrukcja bitwy o Poznań. Wzgórze Winiarskie, dziś lepiej znane jako Cytadela Poznańska -staje się niemym świadkiem scen sprzed lat. W tym roku, w ten sam symboliczny dzień nad Cytadelą znów rozbrzmiewał huk wystrzałów, a niemieckie okrzyki bojowe przenikały się z rosyjskimi.

W tym roku inscenizacja odbyła się w zupełnie nowym miejscu: na polanie pod Dzwonem Pokoju. W poprzednich latach były to: Brama Polna i polana naprzeciw Muzeum Uzbrojenia (nieopodal starej radiostacji). Myślę, że jak na skalę takiego przedsięwzięcia miejsce tegoroczne jest bardzo dobre: nareszcie wszyscy widzowie mieli szansę się pomieścić (bez przysłowiowego „wchodzenia sobie na głowę”); zresztą o tym miejscu wspominałam rok temu w relacji z zeszłorocznej Bitwy o Poznań. Rekonstrukcja z roku na rok staje się coraz popularniejszym wydarzeniem, także organizatorzy muszą wziąć pod uwagę rozrastającą się publiczność -i wg mnie po raz pierwszy pod tym względem sprostali zadaniu, co zawdzięczają również ukształtowaniu terenu wokół polany (liczne górki i wzniesienia ułatwiające obserwację).

Niestety, tegoroczna impreza wydawała mi się słabsza scenariuszowo, niż poprzednie… Nie wiem, czy jest to winą zbyt dużego terenu przeznaczonego na rekonstrukcję i tym samym „ginących tam” (nie tak widocznych) formacji obu armii i ciężkiego sprzętu. Brak czołgu T-34 też ma zapewne znaczenie, bo zamiast niego na polach walki pojawił się mniejszy T70M, który nie robił takiego wrażenia jak poprzednik na mniejszych polach walki w zeszłym roku.

Wcześniejsze relacje:

Bitwa o Poznań 2012 -T34 zdobył Cytadelę!

Bitwa o Poznań 2011

Bitwa…

//www.youtube.com/watch?v=dv4xmuQ0XVM

…i PO bitwie:

//www.youtube.com/watch?v=-gbOrejWJyU

Oto fotorelacja:

Przy okazji każdej kolejnej wizyty „na lubuskim” coraz częściej dochodzę do wniosku, że -jako województwo- jest ono bardzo niedoceniane, szczególnie pod względem turystycznym. Przykłady mnożyć by można chyba w nieskończoność, ale nie na to tu miejsce, ani czas. Po trochu staram się to zmienić swoimi relacjami z lubuskich miejsc, które po prostu trzeba lub warto odwiedzić, mając tym samym nadzieję, że zachęci to kolejne osoby do odkrywania uroków tego bardzo ciekawego rejonu Polski.

Moim zdaniem każde miejsce w lubuskim kryje w sobie potencjał, który szczególnie zawarty jest we wszechobecnych prawie -obiektach militarnych…

Uściślając, bywając nad Odrą, nie da się nie zauważyć pewnych stałych elementów krajobrazu, czyli fortyfikacji dosłownie „wkopanych” w wały nad samą rzeką. Chodzi oczywiście o Oderstellung, czyli Pozycję Środkowej Odry, która na linii ujścia rzeki Ołobok (oczywiście od lewej strony) łączyła się z niedaleko osadzonym MRU (Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym). Grafika całości, która wg mnie najlepiej oddaje usytuowanie obiektów -znajduje się TUTAJ.

Cytując Wikipedię:

Linia (Pozycja) Środkowej Odry (niem. Oderstellung). Jest to zespół około 650 (z planowanych ok. 780) jednokondygnacyjnych żelbetowych schronów bojowych, obserwacyjnych lub biernych wyposażonych w liczne pancerze forteczne (np. płyty, półkopuły i kopuły pancerne). Zbudowane zostały w latach 1928-1939 (modernizowanych w 1944-45 r.) wzdłuż lewego brzegu Odry od Wrocławia do Krosna Odrzańskiego. Oprócz betonowych umocnień wybudowano także setki schronów drewniano-ziemnych, betonowych stanowisk karabinów maszynowych, okopy, rowy przeciwpancerne i umocnione stanowiska artylerii. Rejony mostów otoczono zasiekami z drutu kolczastego i założono pola minowe. Oprócz zasadniczej linii obrony powstały także fortyfikacje przedpola i umocnione przyczółki mostowe na prawym brzegu Odry, a także fortyfikacje tyłowe na Linii Bobru – tzw. „Rygiel Bobru”.

Umocnienia te wraz z Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym oraz Wałem Pomorskim (niem. Pommernstellung) stanowiły główną linię obrony III Rzeszy przed atakiem ze wschodu (chodziło głównie o agresję ze strony Polski). Oderstellung miała zabezpieczyć głównie tereny Dolnego Śląska, w 1939 na niektórych odcinkach osłaniała koncentracje oddziałów niemieckich szykujących się do ataku na Polskę. Według planów dowództwa niemieckiego fortyfikacje linii miały zatrzymać ofensywę styczniową Armii Czerwonej, co jednakże nie powiodło się.

TUTAJ można przeczytać całość artykułu.

Najpierw miałam okazję zobaczyć panzerwerki w okolicach mostu kolejowego w Nietkowie, a ostatnio wybrałam się na rowerową wycieczkę zachodnimi wałami rzeki Odry (od Cigacic k. Sulechowa do Bród, ok. 16 km wałami), mającą za cel zobaczyć i uwiecznić wszystkie te obiekty fortyfikacyjne, które tylko uda mi się wypatrzyć. Myślę, że cel został osiągnięty

Mimo, że niestety panzerwerki są w znacznym stopniu zniszczone i zdemolowane (głównie przez „poszukiwaczy złomu” -brak np. drzwi czy innych elementów stalowych ), to jednak większość ma zachowane tzw. „dzwony” obserwacyjne, co jest miłym zaskoczeniem i atrakcją dla turysty -obserwatora Z tego co zauważyłam, dość dużo obiektów, jako że są usytuowane w wałach, niestety podczas powodzi zostało wypełnionych workami z piaskiem; nikt nie zainteresował się później ich losem i stopniowo popadają w jeszcze większą ruinę, a szkoda… :/

Szlak wałami ma te dobre strony, że jesteśmy na nim niezależni, odcięci od miasteczek (czyli chociażby ujadających, nieprzyjaznym rowerzystom wiejskich psów czy samochodów -na trasach wojewódzkich), ale za to bogatsi o wrażenia przyrodnicze i widoki oraz pejzaże nadrzeczne Wał odrzański jest dobrze utrzymywany, w większości jedzie się nim dobrze, a jeśli komuś przeszkadza np. zbyt wysoka trawa, to przeważnie obok „w pogotowiu” jest druga ścieżka awaryjna poniżej wału. Mi jego pokonywanie, w baaardzo lajtowym tempie w ogóle nie sprawiało trudności, toteż zachęcam do eksplorowania pięknych, dziewiczych nadodrzańskich terenów.

Poniżej „zakres terytorialny” wszystkich obiektów, które sfotografowałam (ok. 20 km):

Pokaż Oderstellung na większej mapie

Co do numerów panzerwerków, to chyba nie jestem w stanie ich skonkretyzować, ale największe wrażenie wywarły na mnie dwa obiekty -zaraz przy początku trasy, wolnostojący bunkier dosłownie obok gospodarstwa (blisko Cigacic), oraz ostatni końcowy z mojej wycieczki rowerowej -obiekt „udający” ceglany mostek (zaraz przed przeprawą promową do Bród)

Zresztą zobaczcie sami:

(wiem, że zdjęć jest „trochę” dużo, ale wprost nie mogłam się powstrzymać przed publikacją wszystkich dobrych -moim zdaniem- ujęć, często tych samych obiektów)

Co roku -od dobrych trzech lat- czekam na luty. Dlaczego? Dlatego, że w połowie tego miesiąca na Cytadeli odbywa się rekonstrukcja historyczna pt.”Bitwa o Poznań”. W tym roku niestety pogoda nie do końca dopisała, ale i tak warto było się wybrać na kolejną jej odsłonę

Zeszłoroczną poznańską rekonstrukcję na Cytadeli opisywałam tutaj:

Bitwa o Poznań 2011 -warto zajrzeć i poczytać

Pokaż Bitwa o Poznań 2011 na większej mapie

Co do obecnej inscenizacji: warto zauważyć, iż z roku na rok -rekonstrukcja poznańskiej bitwy z 1945r. jest coraz lepiej przygotowana, a co za tym idzie- jest również bardziej atrakcyjna dla widzów.

W tym roku -w porównaniu z rokiem zeszłym- forma znów się rozwinęła i w ten oto sposób mieliśmy okazję podziwiać oryginalny rosyjski czołg T-34 uczestniczący w inscenizacji (jako ciekawostkę potraktujmy również fakt, że po raz pierwszy od prawie 70 lat wjechał on na teren poznańskiej Cytadeli).

Uważam, że forma rekonstrukcji powinna się zmieniać, ewoluować, rozwijać A już samo „uczestnictwo” czołgu jest tego dobrym symptomem, krokiem naprzód. W stolicy Wielkopolski -póki co- nie ma drugiej takiej imprezy, więc warto pielęgnować to, co zostało wykształcone w świadomości Poznaniaków, a bynajmniej mojej: LUTY =INSCENIZACJA =HISTORIA.

Film:

//www.youtube.com/watch?v=FGnhHDeBnCQ

Sporo ostatnio na stronie tematów fortyfikacyjnych i militarnych. Wynika to po części z faktu, iż zima, którą obecnie mamy -jest zdecydowanie najlepszą porą na obserwację tego typu obiektów (są dobrze widoczne dzięki ubogiej roślinności, braku liści na drzewach etc.). Wcześniejsze fortyfikacyjne posty stanowią także dobry wstęp do artykułu o obiekcie, który chcę zaprezentować dzisiaj: Fortu 4a.

Niedawno miałam okazję zwiedzić owy poznański fort. Położony jest on w północnej części Poznania; jest jednym z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań (9 głównych i 9 pośrednich, tzw. „pomocniczych”).

Na mapce poniżej można zobaczyć, jak w uproszczeniu wyglądał pierścień forteczny wokół ówczesnego miasta Poznania:

Pokaż Pierścień Fortów Wokół Poznania na większej mapie

ZARYS HISTORII:

Historia Fortu 4a pełna jest „zwrotów akcji” i obfituje w ciekawe epizody:

Fort 4a powstał w ramach rozbudowy i modernizacji dziewiętnastowiecznej Twierdzy Poznań. Jest to fort pomocniczy artyleryjski. Zbudowany został w latach 1878 ? 81.

Z ramienia wojska nadzór nad budową pełnił Kapitan Walter. Podczas budowy w 1880 nastąpiła katastrofa budowlana, osunięcie głównego wału.

Fort 4a w Poznaniu posiada narys barkanu (fort trapezowy) na wale umieszczono cztery trawersy ziemne: dwa, zawierające schrony (schrony rozebrane), na czole i po jednym na obu barkach, (?).

Fort otoczony był fosą o szerokości 9 m. Przeciwskarpa w części czołowej i barkowej murowana (fosa na odcinkach barkowych i szyjowym zasypana przeciwskarpy wysadzone i rozebrane), w części szyjowej – ziemna. Skarpa jest ziemna, chroniona przez mur skarpowy (mur rozebrany).

Przestrzeliwanie fosy zapewniały trzy wewnętrzne kaponiery (?).

W roku 1888 fort został zmodernizowany i wzmocniony. (?) Brama główna i wyjazdy na majdany a także wejścia do potern zaopatrzono w ramach wzmocnienia murami antypodmuchowymi z przejściami labiryntowymi, okna koszar fortu zostały zamurowane (co drugie) a stropy i ściany zaopatrzono w poduszki piaskowe.

Po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie fort przeznaczyło na cele magazynowe, zachowały się podpisy żołnierzy w koszarach fortu. Wojsko uprawiało także cebulę na polu na terenie przylegającym do fortu.

Podczas szturmu Twierdzy Poznań w 1945 roku fort brał udział w obronie jednak walki trwały tylko dwie godziny ? doszło do nich także w poternach fortu – zachowane ślady na ścianach w podziemiach fortu.

W 1945 r. w czasie działań wojennych uszkodzone zostały koszary szyi. W latach 1952 ? 65 fort został wysadzony i poddany rozbiórce. Fosa została zasypana ziemia z wykopów pod domy jednorodzinne rozbudowywanego w pobliżu osiedla.

W latach 80 ? tych część koszar użytkowana na cele magazynowe. Około 1990 roku fort opuszczony zasypywany śmieciami i dewastowany – wewnątrz koszar spalono między innymi kilka samochodów.

W 1997 roku fort przejmują harcerze i wspólnie z PTOP ?Salamandra? zabezpieczają podziemia fortu przed niekontrolowaną penetracją i dewastacją. Od tego czasu trwają systematyczne prace nad oczyszczeniem terenu fortu i podziemnych kubatur ze śmieci i gruzu.

W podziemiach fortu co roku obserwowanych jest kilkadziesiąt osobników nietoperzy kilku gatunków ?miedzy innymi Nocek Duży, Nocek Rudy, Nocek Natterera, Gacek Brunatny ? dzięki harcerzom populacja nietoperzy stale wzrasta. W zabezpieczonych podziemiach znalazły one doskonałe miejsce do zimowania.

W planach miedzy innymi ścieżka dydaktyczna historyczno przyrodnicza po obwałowaniach i podziemiach fortu.

Kilka słów na temat nazewnictwa fortu: pierwotnie funkcjonowała nazwa ?Zwischenwerk 4a? (dzieło pośrednie), później ?Zwischenwerk Waldersee II (IVa)?, w latach międzywojennych ?Warownia 4a?. Po wojnie ?Fort IVa?, a obecnie Fort 4a.

Opracowanie:
hm. Konrad Dąbrowski ? H.R.
Harcerski Krąg Miłośników Fortyfikacji i Eksploracji w Poznaniu & Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a.

Powyższy cytat pochodzi ze STRONY W CAŁOŚCI POŚWIĘCONEJ FORTOWI 4a, która jest źródłem bardzo cennych informacji o tej bardzo ciekawej budowli fortyfikacyjnej.

FORT 4a obecnie:

Obecnie organizacje opiekujące się fortem działają w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań.

Szczególnie wart uwagi jest fakt, iż członkowie Porozumienia dla Twierdzy Poznań opracowali koncepcję zagospodarowania Fortu 4a, oraz czterech innych obiektów Twierdzy Poznań (Forty: 5, 5a, 6 oraz 6a). Koncepcja ta zwyciężyła w konkursie ogłoszonym przez Miasto Poznań! Szerzej m.in. o projekcie „Twierdza Poznań Dziedzictwem Narodów” -można przeczytać TUTAJ.

Uważam, że projekt jest niezwykle ciekawy; jest inicjatywą jak najbardziej wartą wsparcia, uwagi i promocji, trzeba wreszcie wykorzystać niedoceniany potencjał, który miasto już ma -Twierdzę Poznań!

Aktualnie na forcie spotykają się następujące organizacje: HOKTW, HKMFIE, 66 PDH „Lupus”, Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a, Klub Miłośników Gier Fabularnych, Bractwo Rycerskie Chorągwi Wielkopolskiej i Grupa Rekonstrukcyjna Wojsk Łączności.

Odbywają się także forteczne rajdy rowerowe (których metą jest fort), w ramach działalności Porozumienia dla Twierdzy Poznań, we współpracy z Sekcją Rowerzystów Miejskich.

Organizacje współpracujące ze sobą w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań planują budowę mariny – przystani wodniackiej na rzece Warcie w pobliżu fortu. Fort według tej koncepcji stanowić będzie zaplecze dla wodniaków a zaprojektowany przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań, Poznańszki Szlak Forteczny zyska połączenie z szlakiem wodnym przebiegającym przez nasze miasto. Na teranie fortu otwarty także będzie Skansen Forteczny – Fort 4a poświęcony historii i przeszłości militarnej obiektu.

Oto zdjęcia wnętrz Fortu 4a:

(Zwiedzanie jak najbardziej jest możliwe -w każdą pierwszą niedzielę miesiąca 10:00 – 14:00, jednak wymagane jest wcześniejsze zgłoszenie telefoniczne. Istnieje możliwość ustalenia zwiedzania w innym terminie -szczegóły TUTAJ).

Zachęcam jak najbardziej do odwiedzenia, wrażenia niezapomniane!

Zdjęcia publikuję dzięki uprzejmości p. Konrada Dąbrowskiego, lidera wielu inicjatyw związanych z popularyzacją poznańskich fortyfikacji i Przewodniczącego Porozumienia dla Twierdzy Poznań. Pan Konrad od 15 lat opiekuje się Fortem 4a, ratując zabytkowy obiekt przed zniszczeniem i zapomnieniem.

Niedawno przeczytałam zdanie, że „Polska jest największym na świecie skansenem fortyfikacji”. Myślę, że to jednak prawda, i że w związku z tym faktem -czasem mijamy ciekawe obiekty zupełnie nieświadomie, nawet nie wiedząc o ich istnieniu. Bywa, że mieszkając w danym mieście -tak naprawdę niewiele wiemy o jego przeszłości… Pół biedy, gdy nie jest to nasze rodzinne miasto, ale mieszkając w nim od pokoleń -wypadałoby znać choć podstawowe informacje, szczególnie, że w przypadku Poznania jest to po prostu pasjonująca historia

Niewiele osób wie, że podróżując jedną z większych tras wylotowych z Poznania, w północno -wschodniej części miasta, tuż obok szosy znajduje się pięknie zachowany obiekt. Jest to pruski schron artyleryjski (lub amunicyjny). Schron jest częściowo wysadzony, ale na zdjęciach wyraźnie widać przekrój obiektu, w tym tzw. „poduszki piaskowe”, w który wyposażono stropy.

Schron był oczywiście częścią Twierdzy Poznań; był również elementem tzw. „Trzeciego Pierścienia Fortyfikacji”. Znajduje się na przedpolu Fortu III A, a Fortu IV. Budowany był na przełomie XIX/XX w.

Mimo wysadzenia -nie nosi na szczęście szczególnych śladów wandalizmów czy graffiti; zachowało się również sporo elementów metalowych z oryginalnego wyposażenia. Na pewno jest to zasługą niewiedzy sporej grupy osób niszczących tego typu obiekty. Szukając informacji o tym obiekcie w Internecie -cieszę się, że jest ich tak niewiele (w sumie w ogóle ich nie ma), ale wychodzę z założenia: kto ma trafić -i tak trafi Mam nadzieję, że będą to sami pasjonaci Twierdzy Poznań, którzy dotąd nie wiedzieli o tym obiekcie, tak jak do dzisiaj ja

Miejsce ma niesamowity klimat, obecnie pobliskie ścieżki odwiedzane są głównie przez dzikie zwierzęta. I niech tak pozostanie

Nie każdy Poznaniak czy Polak jest świadom historii militarnej naszego kraju, wcale nie tak odległej. Okazuje się, że we wcale niedalekiej odległości od naszego miejsca zamieszkania , czy pracy; często ukryte wśród lasów ostały się milczące pozostałości tamtych czasów w postaci zaklętych, betonowych monumentów, które już na zawsze będą przypominać o swojej historii jedynie samym swoim istnieniem.

Na naszych, wielkopolskich ziemiach stacjonowały rakiety ziemia-powietrze w pełnej gotowości, by w każdej chwili zestrzelić dowolny, podejrzany obiekt. System rakietowy był oczywiście tylko jednym z szeregu elementów ówczesnej polityki wszechobecnego strachu i wyścigu zbrojeń okresu Zimnej Wojny.

Warto zagłębić się w ową historię…

W okresie Zimnej Wojny na całym obszarze Polski ulokowano wiele stanowisk przeciwrakietowej obrony, w obawie przeróżnych ataków z powietrza (również atomowych), szczególnie sił amerykańskich.

Jednym z takich obiektów jest podpoznańska baza rakietowa, jedna z wielu w Wielkopolsce.

Oto kilka ujęć z owej bazy:

Nie każdy militarny pasjonata wie również, że ten system obronny tak naprawdę został wymyślony podczas II Wojny Światowej (mianowicie jest on kopią nazistowskiej technologii rakiety Hs?117). Rakieta S-75M ?Wołchow? najbardziej zasłynęła z zestrzelenia samolotu rozpoznawczego Lockheed U-2.

System wykorzystano również podczas wojny w Wietnamie.

Poniżej kilka filmów przedstawiających rakiety, które niegdyś stacjonowały w Wielkopolsce:

Część 1:

//www.youtube.com/watch?v=3275jwK5jUk

Część 2:

//www.youtube.com/watch?v=N1fwG9nnjXc

Część 3:

//www.youtube.com/watch?v=3nJHFyptM68

Polecam również kilka stron, które są idealnymi miejscami, by pogłębić swoją wiedzę na temat takich baz:

INFOWSPARCIE

Strona P. Zbigniewa Przęzaka

Wyprawa weekendowa zawsze niesie ze sobą emocje. Jeszcze lepiej, gdy jest to wyprawa gdzieś, gdzie zawsze marzyło się pojechać. A już najlepiej, gdy owa wyprawa jest zupełnym spontanem, wynikiem ożywionej rozmowy, fajnego splotu okoliczności i przypadków… Tak bynajmniej było w tym przypadku, a wspominać ją będę chyba do końca życia -po prostu tak zapadła mi w pamięć. Ale do rzeczy…

Było odrobinę przed 15:00, gdy właśnie mijając Kursko i cudowny most obrotowy -znaleźliśmy się na docelowym rozdrożu.

Z lewej strony -las i brukowa droga pod górę; z prawej -widać most kolejowy nad szosą (swoją drogą jest on piękny, staroniemiecki, a na cegłach wewnątrz, wysoko -widać oryginalne, najczęściej ryte ołówkiem podpisy niemieckich żołnierzy). Poprzedni nasz wyjazd w te strony można zobaczyć TUTAJ.

Kilka zdjęć mostu (powyżej znajduje się niestety nieczynna już linia kolejowa, poniżej zaś struga zagospodarowana jeszcze przez Niemców) -i idziemy dalej.

Wybieramy drogę w lewo, brukiem pod górkę. Idzie się trochę ciężko, oboje z plecakami, ale perspektywa Schilla już mnie zachęca na tyle, że jestem na przedzie Krok za krokiem pokonuję niemiecki bruk, który las już dawno zagarnął sobie na wskroś, jednak „kocie łby” są istotnie wyczuwalne, nawet pomimo swoich -lekko- ponad 70 lat.

Bruk, którym twardo idziemy lasem pod górkę -już sam w sobie wskazuje miejsce warte uwagi: takie drogi Niemcy budowali W SZCZEGÓLNOŚCI w niedalekiej odległości od fortyfikacji militarnych! (Drogi służyły oczywiście transportowi surowców potrzebnych do budowania licznych panzerwerków, obiektów militarnych itd.). Czyli jesteśmy już blisko

Z brukowanej drogi nagle napotykamy leśny skręt traktem w lewo, dość wydeptany… Skręcamy… I oto naszym oczom ukazuje się wysadzony PanzerWerk nr 754.

Na plus można zaliczyć też bardzo ciepły -jak na nasze polskie warunki- listopad; wiatru nie ma za dużo, a i otoczenie lasów działa uspokajająco. Jedynie troszkę zaczyna się ściemniać…

Jest już półmrok, ok.15:30 -o tej porze późną jesienią zachodzi już słońce. Decyzja już dawno zapadła -wchodzimy!

Kilka kroków w dół, do leju i już znajdujemy się przy wejściu schronu. Wojtek jako pierwszy, ja idę druga.

Drzewa niesamowicie kołyszą się, skrzypią, nikogo wokół… A my wchodzimy do panzerwerku.

Przekraczając niewidzialną granicę, tj. futrynę od drzwi niegdysiejszej budowli militarnej -już można poczuć mrok. A to dopiero początek!

Klatka schodowa, tzw. szyb i wejście do podziemi -tu właśnie ma swój początek.

KONIECZNIE! TRZEBA MIEĆ LATARKI (NAJLEPIEJ KILKA SZTUK) I UWAŻAĆ NA SIEBIE!!!

Jedynie kondygnacja w dół,  a już czuje się swoisty niepokój (tak mogą szczególnie czuć się Ci, którzy nigdy nie byli w podobnym miejscu). Wystarczy kondygnacja w dół i czuje się podmuch wiatru, zarazem niepokój i ciszę. Mrok w pewnym stopniu oswaja latarka. Czas staje w miejscu, a oczy powoli przyzwyczajają się do wszechobecnego mroku, w którym nie widać nawet ręki przed swoją twarzą w odległości 1 cm…

Zaczynamy wyprawę w inne miejsce naszej cywilizacji. Tu komórka nie będzie miała zasięgu, tu kontakt ze światem zewnętrznym jest ograniczony do minimum, a właściwie -wcale go nie ma…

TROCHĘ HISTORII…

G.W. Schill jest jednym z zespołów fortyfikacji północnego odcinka Festungsfront OWB. Jest również drugim na tym terenie (oprócz GW Ludendorff) z klasycznych grup warownych.
Warto wiedzieć, że w roku 1939, prawie przy finalizowaniu budowy (1938-1939) grupa ta otrzymała imię „Schill”, dla upamiętnienia pruskiego bohatera narodowego, Ferdynanda von Schill.

Drugim bardziej znanym obiektem tej klasy -jest również G.W. Ludendorff.
Osobiście uważam, że obie te fortyfikacje mają swój specyficzny klimat i atmosferę miejsca, jednak z obu powyższych obiektów militarnych -to jednak G.W. Schill może się poszczycić bardzo dobrze zachowanymi podziemiami (na Ludendorff’ie są one raczej niedostępne).
G.W. Ludendorff również należy do jedhych z moich ulubionych -dotychczas odwiedzonych- grup Warownych na MRU, jednak jego specyficzny klimat wynika z trochę innej rzeczy: mianowice z niezwykle malowniczego usytuowania na Lisiej Górze niedaleko Bledzewa, „u stóp” rzeki Obry (co widać szczególnie późną jesienią), i faktu, że właśnie na tym obiekcie faktycznie odbyły się walki Niemców z Rosjanami (wiedząc o tych faktach łatwiej wytłumaczyć sobie specyficzny, mroczny klimat tego miejsca).
G.W. Schill jest bardzo tajemniczy -mimo, iż leży stosunkowo blisko dość dużej miejscowości (Międzyrzecz) -nie każdy wie o jego istnieniu (ta grupa warowna, podobnie jak Ludendorff -nie jest połączona z właściwym systemem MRU, może dlatego nie cieszy się aż taką popularnością).

G.W. Schill składa się z dwóch schronów: Pz.W.754 i Pz.W.757, oba o odporności B-Werków. Schrony połączone były ze sobą tzw.”poternami”. W podziemiach pomiędzy nimi znajdował się (i nadal znajduje) zespół koszarowo-magazynowy.

Zadaniem „Schilla” było zamknięcie północnego skrzydła centralnego odcinka umocnień, a konkretnie kanałów taktycznych na południe od jez. Kursko i blokującego je mostu taktycznego w Kursku.
Mniejszy schron, czyli Pz.W.754 (przy którym znajduje się obecnie najpopularniejsze miejsce do zejść w podziemia) -pełnił tylko funkcje ściśle bojowe, o czym świadczy fakt, iż nie posiadał on wejść. W stropie tego schronu zamontowano kopułę typu 20P7 dla 2 karabinów maszynowych, granatnik forteczny M19 oraz mały dzwon obserwacyjny typu 23P8.
Większy schron -Pz.W.757 był o wiele większym schronem bojowym, wyposażonym w tzw. stadardowy dla panzerwerka o kategorii B-werka -zestaw uzbrojenia.
Ten panzerwerk pełnił również funkcję wejścia do grupy warownej. W jego stropie znajdowały się dwie kopuły typu 20P7 z dwoma karabinami maszynowymi MG34 każda, granatnik forteczny M19, miotacz ognia oraz duża kopuła obserwacyjna dla obserwatora piechoty. Dodatkowo wejścia do schronu i jego tył osłaniał karabin maszynowy ukryty za płytą pancerną.
Mimo, iż oba panzerwerki (Pz.W.754 i Pz.W.757) zostały przez Rosjan po wojnie skutecznie wysadzone -podziemia (w tym zespół koszarowo-magazynowy) są nadal w dobrym stanie.

Są takie miejsca, do których po prostu chce się wracać, bez względu na porę, czas, pogodę i inne okoliczności. Wierzę, że każdy ma takowe miejsca; niezależnie, czy znajdują się one w mieście, czy poza jego granicami.

Jednymi z moich takich miejsc, zdecydowanie POZA miastem -i dodatkowo w innym województwie -są niewątpliwie „tama” na rzeczce Ołobok: jeden z wielu, ale jednak wyjątkowy -poniemiecki jaz nr 606, oraz schron bojowy PzW.646.

Szum tej pięknej, spiętrzonej przez jaz rzeczki -towarzyszył nam nie raz podczas wiosenno-letnich wyjazdów na lubuskie To tutaj często rozpoczynały się i kończyły wakacyjne wypady na zwiedzanie MRU rowerem Ach, tyle wspomnień…

Rzeka Ołobok (niedaleko m.in. wsi o tej samej nazwie czy Rokitnicy) była niegdyś -czyli przed jej ponownym „zagospodarowaniem przestrzennym” przez niemieckich konstruktorów i strategów- zwyczają rzeczką o długości 29 km, wypływającą z jeziora Niesłysz (Niesulice), a swój „żywot” kończyła w wodach Odry (na wysokości wsi Nietkowice). Jednak pod wpływem niemieckich konstruktorów z ww. rzeczki powstał Kanał Ołobok, który dosłownie jest „usiany” fortyfikacjami (budowane były w czasie budowy umocnień tzw. Linii Zapór Niesłysz-Obra, a potem Frontu Umocnionego Łuku Odry-Warty (MRU) ).

Warto wiedzieć, że niepozorną, leniwie płynącą rzeczkę -Niemcy zmienili już na zawsze- w forteczny kanał. Powstało na niej 15 obiektów hydrotechnicznych: 6 mostów przesuwnych, z których dodatkowo część pełniła również funkcje piętrzące, oraz 9 jazów (w tym jeden tzw. zamek wodny). Utworzono 6 odcinków kanałów strategicznych o szerokości 20 m oraz osiem obszarów zalewowych. Spokojna z pozoru rzeczka -w każdej chwili mogła stać się przeszkodą wodną trudną do przebycia przez pojazdy przeciwnika. Dla ochrony mostów i jazów wybudowano po ich zachodniej stronie 19 schronów bojowych (B-werki).

Kanał w całości jest pięknym odcinkiem południowego MRU, dość mało znanym, chociażby ze względu bliskości Odry (która w planach Niemcom miała zapewnić dostateczną, wodną ochronę przed Rosjanami). Mapę południowego odcinka można obejrzeć TU(cz.1) oraz TU(cz.2).

Dzisiaj kanał bywa wykorzystywany szczególnie jako szlak kajakowy, umożliwiający poznanie zarówno walorów przyrodniczych i turystycznych doliny rzeki Ołobok, jak również elementów hydrotechnicznych i fortyfikacyjnych południowego odcinka fortyfikacji Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego (MRU).  Ww. opisany szlak kajakowy należy zaliczyć do dość trudnych, chociażby ze względu na wiele przeszkód (np. właśnie poniemieckie budowle hydrotechniczne czy zwalone drzewa). Szczególnie polecam go osobom lubiącym trudne wyzwania, wysportowanym, co nie przeszkadza wycieczce tędy chociażby weekendowej.

Bardzo lubię zwiedzać fortyfikacje i obiekty militarne, w których aż czuję się ducha „tamtych czasów”; te, które po prostu „przemawiają” do człowieka, a niewątpliwie każdy z nich, na każdym z odcinków MRU (a byłam już na kilku) -jest jednym z takich wyjątkowych obiektów w skali narodowej.

Dnia: 20.02.2011.

W tym roku rekonstrukcja miała miejsce w innym miejscu, niż w zeszłym roku:

Pokaż Bitwa o Poznań 2011 na większej mapie

,czyli zamiast zeszłorocznej Bramy Polnej (która notabene jest wg mnie za mała na tego typu imprezy) -spektakl odbył się na Polanie niedaleko wysadzonej radiostacji. Oczywiście nie obyło się bez małego zamieszania, ponieważ na plakacie promującym wydarzenie nie było opisane jasno, o jaką polanę chodzi.
Można było napisać o ruinach wysadzonej radiostacji, którą większość spacerowiczów kojarzy i już wg mnie byłoby łatwiej trafić na miejsce
Moim zdaniem nowe miejsce jest o wiele lepsze od Bramy Polnej -i nie chodzi tu już o nowość, tylko o przestrzeń -wyraźnie dało się odczuć, iż na tegorocznej rekonstrukcji historycznej pojawiło się (conajmniej!) TRZY razy tyle ludzi, co w roku 2010! Obyło się zatem bez incydentów typu: wchodzenie przypadkowych osób na teren inscenizacji, co jest ważne nie tylko ze względów bezpieczeństwa.
Widać, że organizatorom zależy i postarali się zadbać o profesjonalne zaplecze spektaklu -oto pojawili się np. ochroniarze pilnujący bezpieczeństwa i w końcu właściwe i do końca ogrodzone taśmą pole bitwy.
Oczywiście wiąże się to z większymi kosztami imprezy, ale warto zauważyć i podkreślić, że z roku na rok organizatorzy uczą się na własnych błędach
Poznań powinien promować wydarzenia kulturalne, a tym bardziej łączące kulturę z podtrzymywaniem pamięci, historii, tradycji i swego rodzaju patriotyzmu lokalnego -to pewne i pewnie każdy poznaniak się ze mną zgodzi.
Mnie dziwi tylko jedno: reakcja władz miasta. To, że właściwie dopiero w ostatniej chwili od prezydenta Poznania pojawiła się inicjatywa, by wspomóc imprezę dokładając z budżetu brakujące środki.
Wiadomo, że tego rodzaju imprezy są ograniczone budżetowo: w końcu organizuje je stowarzeszenie, które samo w sobie przychodów właściwie nie ma i jako, że Poznań jako miasto nie może się pochwalić zbyt wieloma imprezami tego typu (w sumie NIE MA innych propozycji) -warto byłoby corocznie zainwestować pewną określoną kwotę pieniędzy na ten cel!
Uważam, że rekonstrukcja jak najbardziej warta jest zainwestowania -po ilości ludzi obecnych dziś na Cytadeli łatwo można wywnioskować (-i nie trzeba być specjalistą!), że bardzo potrzebne są tego typu inicjatywy, i warto wspomóc je finansowo -poza tym wspomóc medialnie i wypromować, bo mają szansę stać się wizytówką miasta!
Niewiele osób o tym wie, ale Poznań (oprócz Warszawy) jest jednym miejscem w Polsce, gdzie jest Cytadela!
Warto to podkreślać, bo Fort Winiary był największym fortem artyleryjskim w Europie -po prostu szkoda zmarnować potencjał, który widzieli już Niemcy.
Szkoda, że tak ulotne wartości jak pieniądze -są w stanie zaprzepaścić szansę na pielęgnowanie czegoś tak wspaniałego, jak uczestnictwo w kultywowaniu pasjonującej historii -jeśli nie dla siebie, to dla przyszłych pokoleń. Czy to tak wiele, by zmarnować coś,czym Poznań mógł się kiedyś szczycić na skalę europejską?!
Jako przykład dla naszych poznańskich włodarzy podam małą miejscowość Boryszyn (w woj. lubuskim), słynną Pętlę Boryszyńską i inscenizacje historyczne, które odbywają się tam co roku -władze wykorzystały potencjał, zainwestowały i tak co roku możemy zauważyć napływ gości z wielu krajów UE.
Oby Poznań dorósł do takiej świadomości!

FILMY:

Początek:

//www.youtube.com/watch?v=pIS-ODLxsiE

Szturm Niemców:

//www.youtube.com/watch?v=h4oxdvFG3pY

Szturm Rosjan:

//www.youtube.com/watch?v=bkYeCM4EAX8

Szturm Rosjan 2:

//www.youtube.com/watch?v=lteDb9oPjCk

Szturm Rosjan 3:

//www.youtube.com/watch?v=dzNOD6l0JHw

Koniec:

//www.youtube.com/watch?v=hOb3hQwTdPo

Jak co roku o tej porze, stęskniona za Panią Wiosną, postanowiłam jej poszukać i utwierdzić się w przekonaniu, że Jej przybycie jest bardziej, niż rychłe…

Zatęskniłam również za Radojewem, które uwielbiam i które już dawno dołączyło do moich ulubionych miejsc; zapomina się w nim o wszystkim i zatraca w specyficznym klimacie… Kocham spacerować po Kokoryczowym Wzgórzu, łapać na wpół dziekie koty w kadr aparatu,  odwiedzać bobry budujące swe żeremia, podziwiać ruiny na wzgórzu, i kwiaty: ranniki, kokorycze… Ach

Niestety mało już miejsc posiada to magiczne COŚ, co sprawia, że po prostu chce nam się tam WRACAĆ.

Choćby szukająć Pani Wiosny

W przededniu Dnia Kobiet (czyli również i ww. Pani ) wyruszyliśmy więc w drogę poznańskim MPK, w kierunku Radojewa.

Przede wszystkim, i co oczywiście warto wspomnieć -pozytywnie zaskoczył nas widok Mobilnego Automatu Biletowego zamontowanego w -hmm, „niszowej” linii autobusu 67, kursującego do Radojewa

Oby więcej takich inicjatyw poznańskiego MPK!

Linia ta w ogóle wydaje mi się wyjątkowa, jak na Poznań; zawsze jadąc jej trasą zapominam, że to nadal miast To przez widoki, tak niasamowite i klimatyczne…

Ok, wysiadamy więc

Zawsze podobał mi się mur, bardzo blisko przystanku; niby tak banalny, ale tak naprawdę jest tu „szarą eminencją”.

Wprowadza w klimat Radojewa i parku, a przy bliższym zaznajomieniu się z nim możemy odczytać wprost z cegieł (a dokładniej ze stempli na nich) niezwykłą historię niegdysiejszej wsi -tak, to tu wyrabiano cegły na potrzeby wybudowania Cytadeli.

(Jako ciekawostkę dodam, że tylko jedna cegła na murze nie pasuje do reszty: zamiast nazwy „Radoiewo” nosi imię „Praemnitz” -zainteresowanych odsyłam pod wiatę przystankową MPK )

Po kilku zdjęciach udajemy się dalej, w kierunku Kokoryczowego Wzgórza.

Dworek nadal stoi, dokładnie w takim samym stanie jak przed niemal rokiem -trochę to smutne biorąc pod uwagę jego historię i potencjał… Po prostu szkoda naprawdę ciekawego obiektu architektonicznego.

Niestety już na wstępie konfrontacja z wandalami -dwójka szalejących na quadach osób niezwykle nas oburzyła. Wyjeżdżali właśnie z parku (!) pozostawiając po sobie spore zniszczenia; pół biedy gdyby jeździli tylko po oficjalnych ścieżkach! Niestety zdążyli narobić szkód na wzgórzach, niszcząc różne rośliny, w tym i ranniki :/

Nie mam pojęcia, co skłania wandali do niszczenia czegoś tak pięknego, jak przyroda; pomijając moralność -nawet wbrew prawu.

Wchodząc głębiej w park -uwadze nie uszły oczywiście ranniki zimowe, swoiste królowe obecnej pory roku -przedwiośnia

To tylko jeden z powodów, by wybrać się do radojewskiego parku na weekendową wycieczkę, zapewniam!

Spacer po parku jak zwykle odprężał, zdążyliśmy nawet zrobić sobie spacer do najodleglejszego miejsca -stawów z pięknymi, rozłożystymi platanami. To kolejne magiczne miejsce, tak spokojne, że można usłyszeć nie tylko mały strumyk przecinający akweny i śpiew ptaków, ale też własne myśli…

Po drodze minęliśmy też cmentarzyk byłych właścicieli -rodziny von Treskow.

Co ciekawe, systematycznie ktoś ich odwiedza, o czym świadczą świeże znicze na grobach.

Spacer zakończyliśmy wędrówką po dróżce wiodącej nieopodal pól, kierując się ku przystankowi MPK.

I znów mieliśmy szczęście trafić na ten sam autobus, z zamontowanym biletomatem

Jednym słowem: Wiosna już jest, powoli przejmuje dowodzenie, a Pani Zimie mówimy „bye bye” minimum do grudnia!

Oto zdjęcia: