Zima, ostatnia dekada lutego. Wzgórze Winiarskie górujące nad Poznaniem całe pokryte jest czapą śniegu. Mroźny wiatr przenika na wskroś, potęgując odczuwalny chłód. Z ciężkich, szarych chmur pada śnieg.  Jest 23 lutego 1945 roku…

Być może było tak wtedy, dokładnie 68 lat temu. Wiadomo na pewno natomiast, że tego pamiętnego dnia dwie wrogie armie, Niemcy i Rosjanie, stoczyły ze sobą walkę, która zakończyła się wyzwoleniem Poznania. Na pamiątkę tego wydarzenia, od kilku lat w tym samym miejscu odbywa się rekonstrukcja bitwy o Poznań. Wzgórze Winiarskie, dziś lepiej znane jako Cytadela Poznańska -staje się niemym świadkiem scen sprzed lat. W tym roku, w ten sam symboliczny dzień nad Cytadelą znów rozbrzmiewał huk wystrzałów, a niemieckie okrzyki bojowe przenikały się z rosyjskimi.

W tym roku inscenizacja odbyła się w zupełnie nowym miejscu: na polanie pod Dzwonem Pokoju. W poprzednich latach były to: Brama Polna i polana naprzeciw Muzeum Uzbrojenia (nieopodal starej radiostacji). Myślę, że jak na skalę takiego przedsięwzięcia miejsce tegoroczne jest bardzo dobre: nareszcie wszyscy widzowie mieli szansę się pomieścić (bez przysłowiowego „wchodzenia sobie na głowę”); zresztą o tym miejscu wspominałam rok temu w relacji z zeszłorocznej Bitwy o Poznań. Rekonstrukcja z roku na rok staje się coraz popularniejszym wydarzeniem, także organizatorzy muszą wziąć pod uwagę rozrastającą się publiczność -i wg mnie po raz pierwszy pod tym względem sprostali zadaniu, co zawdzięczają również ukształtowaniu terenu wokół polany (liczne górki i wzniesienia ułatwiające obserwację).

Niestety, tegoroczna impreza wydawała mi się słabsza scenariuszowo, niż poprzednie… Nie wiem, czy jest to winą zbyt dużego terenu przeznaczonego na rekonstrukcję i tym samym „ginących tam” (nie tak widocznych) formacji obu armii i ciężkiego sprzętu. Brak czołgu T-34 też ma zapewne znaczenie, bo zamiast niego na polach walki pojawił się mniejszy T70M, który nie robił takiego wrażenia jak poprzednik na mniejszych polach walki w zeszłym roku.

Wcześniejsze relacje:

Bitwa o Poznań 2012 -T34 zdobył Cytadelę!

Bitwa o Poznań 2011

Bitwa…

//www.youtube.com/watch?v=dv4xmuQ0XVM

…i PO bitwie:

//www.youtube.com/watch?v=-gbOrejWJyU

Oto fotorelacja:

Niby zima, a jednak wiosna… Niby początek lutego, a wydaje się, że jakby koniec marca… I tylko temperatura przypomina, że jednak zima, bo jakby 8 stopni, a jednak 1 stopień (odczuwalny). Ale i tak wiosna już idzie!

I niech już przyjdzie, bo tęskno mi do wycieczek całodniowych, roweru, zieleni, przyrody w pełnej krasie…

Zieleń ze zdjęć jakby żywcem wyjęta z pełnowiosennej aury, co bardzo mnie cieszy, bo miło spędzić czas w minimum trzech różnych miejscach -i w każdym potwierdzić przybycie wiosny

A dowody mam niezbite: przylatujące gęsi, wiosenne roztopy na rzekach i polanach, dźwięki przyrody i oczywisty, radosny świergot ptaków oraz (prawdziwy as w  rękawie!): wyłaniające się z ziemii ranniki zimowe! Wiosna jest blisko!

//www.youtube.com/watch?v=AI2wF0tiSto

Co roku -od dobrych trzech lat- czekam na luty. Dlaczego? Dlatego, że w połowie tego miesiąca na Cytadeli odbywa się rekonstrukcja historyczna pt.”Bitwa o Poznań”. W tym roku niestety pogoda nie do końca dopisała, ale i tak warto było się wybrać na kolejną jej odsłonę

Zeszłoroczną poznańską rekonstrukcję na Cytadeli opisywałam tutaj:

Bitwa o Poznań 2011 -warto zajrzeć i poczytać

Pokaż Bitwa o Poznań 2011 na większej mapie

Co do obecnej inscenizacji: warto zauważyć, iż z roku na rok -rekonstrukcja poznańskiej bitwy z 1945r. jest coraz lepiej przygotowana, a co za tym idzie- jest również bardziej atrakcyjna dla widzów.

W tym roku -w porównaniu z rokiem zeszłym- forma znów się rozwinęła i w ten oto sposób mieliśmy okazję podziwiać oryginalny rosyjski czołg T-34 uczestniczący w inscenizacji (jako ciekawostkę potraktujmy również fakt, że po raz pierwszy od prawie 70 lat wjechał on na teren poznańskiej Cytadeli).

Uważam, że forma rekonstrukcji powinna się zmieniać, ewoluować, rozwijać A już samo „uczestnictwo” czołgu jest tego dobrym symptomem, krokiem naprzód. W stolicy Wielkopolski -póki co- nie ma drugiej takiej imprezy, więc warto pielęgnować to, co zostało wykształcone w świadomości Poznaniaków, a bynajmniej mojej: LUTY =INSCENIZACJA =HISTORIA.

Film:

//www.youtube.com/watch?v=FGnhHDeBnCQ

Zima w tym roku okazała się bardzo nieprzewidywalna, mając na uwadze dość „ciepły” -jak na tę porę roku- grudzień i styczeń.

Tymczasem luty przymroził i przypomniał wszystkim, że jeszcze nie wiosna Do niej trzeba jeszcze poczekać ponad miesiąc. W związku z tym chciałabym zaprezentować małą galeryjkę zdjęć mroźnej, arktycznej zimy 2012

Moją uwagę zwróciły szczególnie dzikie zwierzaki, które jak widać -pomimo ekstremum zimy- dość dobrze radzą sobie z chłodem, śniegiem i wiatrem.

Kwiczoły spotkane na brzegach jeziora wesoło świergotały wcinając kalinę a pewna ciekawska sarenka z Dębiny próbowała eksplorować nowe tereny skracając sobie drogę przez zamarzniętą Wartę

Oba zwierzątka można obejrzeć pod tymi linkami:

KWICZOŁY:

http://youtu.be/sotHJQB5Uy0

SARENKA:

http://youtu.be/AhsH1X27lOU

STRUGA ZIMĄ (-12 stopni):

http://youtu.be/Zanf-vIqjRM

Sporo ostatnio na stronie tematów fortyfikacyjnych i militarnych. Wynika to po części z faktu, iż zima, którą obecnie mamy -jest zdecydowanie najlepszą porą na obserwację tego typu obiektów (są dobrze widoczne dzięki ubogiej roślinności, braku liści na drzewach etc.). Wcześniejsze fortyfikacyjne posty stanowią także dobry wstęp do artykułu o obiekcie, który chcę zaprezentować dzisiaj: Fortu 4a.

Niedawno miałam okazję zwiedzić owy poznański fort. Położony jest on w północnej części Poznania; jest jednym z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań (9 głównych i 9 pośrednich, tzw. „pomocniczych”).

Na mapce poniżej można zobaczyć, jak w uproszczeniu wyglądał pierścień forteczny wokół ówczesnego miasta Poznania:

Pokaż Pierścień Fortów Wokół Poznania na większej mapie

ZARYS HISTORII:

Historia Fortu 4a pełna jest „zwrotów akcji” i obfituje w ciekawe epizody:

Fort 4a powstał w ramach rozbudowy i modernizacji dziewiętnastowiecznej Twierdzy Poznań. Jest to fort pomocniczy artyleryjski. Zbudowany został w latach 1878 ? 81.

Z ramienia wojska nadzór nad budową pełnił Kapitan Walter. Podczas budowy w 1880 nastąpiła katastrofa budowlana, osunięcie głównego wału.

Fort 4a w Poznaniu posiada narys barkanu (fort trapezowy) na wale umieszczono cztery trawersy ziemne: dwa, zawierające schrony (schrony rozebrane), na czole i po jednym na obu barkach, (?).

Fort otoczony był fosą o szerokości 9 m. Przeciwskarpa w części czołowej i barkowej murowana (fosa na odcinkach barkowych i szyjowym zasypana przeciwskarpy wysadzone i rozebrane), w części szyjowej – ziemna. Skarpa jest ziemna, chroniona przez mur skarpowy (mur rozebrany).

Przestrzeliwanie fosy zapewniały trzy wewnętrzne kaponiery (?).

W roku 1888 fort został zmodernizowany i wzmocniony. (?) Brama główna i wyjazdy na majdany a także wejścia do potern zaopatrzono w ramach wzmocnienia murami antypodmuchowymi z przejściami labiryntowymi, okna koszar fortu zostały zamurowane (co drugie) a stropy i ściany zaopatrzono w poduszki piaskowe.

Po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie fort przeznaczyło na cele magazynowe, zachowały się podpisy żołnierzy w koszarach fortu. Wojsko uprawiało także cebulę na polu na terenie przylegającym do fortu.

Podczas szturmu Twierdzy Poznań w 1945 roku fort brał udział w obronie jednak walki trwały tylko dwie godziny ? doszło do nich także w poternach fortu – zachowane ślady na ścianach w podziemiach fortu.

W 1945 r. w czasie działań wojennych uszkodzone zostały koszary szyi. W latach 1952 ? 65 fort został wysadzony i poddany rozbiórce. Fosa została zasypana ziemia z wykopów pod domy jednorodzinne rozbudowywanego w pobliżu osiedla.

W latach 80 ? tych część koszar użytkowana na cele magazynowe. Około 1990 roku fort opuszczony zasypywany śmieciami i dewastowany – wewnątrz koszar spalono między innymi kilka samochodów.

W 1997 roku fort przejmują harcerze i wspólnie z PTOP ?Salamandra? zabezpieczają podziemia fortu przed niekontrolowaną penetracją i dewastacją. Od tego czasu trwają systematyczne prace nad oczyszczeniem terenu fortu i podziemnych kubatur ze śmieci i gruzu.

W podziemiach fortu co roku obserwowanych jest kilkadziesiąt osobników nietoperzy kilku gatunków ?miedzy innymi Nocek Duży, Nocek Rudy, Nocek Natterera, Gacek Brunatny ? dzięki harcerzom populacja nietoperzy stale wzrasta. W zabezpieczonych podziemiach znalazły one doskonałe miejsce do zimowania.

W planach miedzy innymi ścieżka dydaktyczna historyczno przyrodnicza po obwałowaniach i podziemiach fortu.

Kilka słów na temat nazewnictwa fortu: pierwotnie funkcjonowała nazwa ?Zwischenwerk 4a? (dzieło pośrednie), później ?Zwischenwerk Waldersee II (IVa)?, w latach międzywojennych ?Warownia 4a?. Po wojnie ?Fort IVa?, a obecnie Fort 4a.

Opracowanie:
hm. Konrad Dąbrowski ? H.R.
Harcerski Krąg Miłośników Fortyfikacji i Eksploracji w Poznaniu & Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a.

Powyższy cytat pochodzi ze STRONY W CAŁOŚCI POŚWIĘCONEJ FORTOWI 4a, która jest źródłem bardzo cennych informacji o tej bardzo ciekawej budowli fortyfikacyjnej.

FORT 4a obecnie:

Obecnie organizacje opiekujące się fortem działają w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań.

Szczególnie wart uwagi jest fakt, iż członkowie Porozumienia dla Twierdzy Poznań opracowali koncepcję zagospodarowania Fortu 4a, oraz czterech innych obiektów Twierdzy Poznań (Forty: 5, 5a, 6 oraz 6a). Koncepcja ta zwyciężyła w konkursie ogłoszonym przez Miasto Poznań! Szerzej m.in. o projekcie „Twierdza Poznań Dziedzictwem Narodów” -można przeczytać TUTAJ.

Uważam, że projekt jest niezwykle ciekawy; jest inicjatywą jak najbardziej wartą wsparcia, uwagi i promocji, trzeba wreszcie wykorzystać niedoceniany potencjał, który miasto już ma -Twierdzę Poznań!

Aktualnie na forcie spotykają się następujące organizacje: HOKTW, HKMFIE, 66 PDH „Lupus”, Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a, Klub Miłośników Gier Fabularnych, Bractwo Rycerskie Chorągwi Wielkopolskiej i Grupa Rekonstrukcyjna Wojsk Łączności.

Odbywają się także forteczne rajdy rowerowe (których metą jest fort), w ramach działalności Porozumienia dla Twierdzy Poznań, we współpracy z Sekcją Rowerzystów Miejskich.

Organizacje współpracujące ze sobą w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań planują budowę mariny – przystani wodniackiej na rzece Warcie w pobliżu fortu. Fort według tej koncepcji stanowić będzie zaplecze dla wodniaków a zaprojektowany przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań, Poznańszki Szlak Forteczny zyska połączenie z szlakiem wodnym przebiegającym przez nasze miasto. Na teranie fortu otwarty także będzie Skansen Forteczny – Fort 4a poświęcony historii i przeszłości militarnej obiektu.

Oto zdjęcia wnętrz Fortu 4a:

(Zwiedzanie jak najbardziej jest możliwe -w każdą pierwszą niedzielę miesiąca 10:00 – 14:00, jednak wymagane jest wcześniejsze zgłoszenie telefoniczne. Istnieje możliwość ustalenia zwiedzania w innym terminie -szczegóły TUTAJ).

Zachęcam jak najbardziej do odwiedzenia, wrażenia niezapomniane!

Zdjęcia publikuję dzięki uprzejmości p. Konrada Dąbrowskiego, lidera wielu inicjatyw związanych z popularyzacją poznańskich fortyfikacji i Przewodniczącego Porozumienia dla Twierdzy Poznań. Pan Konrad od 15 lat opiekuje się Fortem 4a, ratując zabytkowy obiekt przed zniszczeniem i zapomnieniem.