Sporo ostatnio na stronie tematów fortyfikacyjnych i militarnych. Wynika to po części z faktu, iż zima, którą obecnie mamy -jest zdecydowanie najlepszą porą na obserwację tego typu obiektów (są dobrze widoczne dzięki ubogiej roślinności, braku liści na drzewach etc.). Wcześniejsze fortyfikacyjne posty stanowią także dobry wstęp do artykułu o obiekcie, który chcę zaprezentować dzisiaj: Fortu 4a.

Niedawno miałam okazję zwiedzić owy poznański fort. Położony jest on w północnej części Poznania; jest jednym z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań (9 głównych i 9 pośrednich, tzw. „pomocniczych”).

Na mapce poniżej można zobaczyć, jak w uproszczeniu wyglądał pierścień forteczny wokół ówczesnego miasta Poznania:

Pokaż Pierścień Fortów Wokół Poznania na większej mapie

ZARYS HISTORII:

Historia Fortu 4a pełna jest „zwrotów akcji” i obfituje w ciekawe epizody:

Fort 4a powstał w ramach rozbudowy i modernizacji dziewiętnastowiecznej Twierdzy Poznań. Jest to fort pomocniczy artyleryjski. Zbudowany został w latach 1878 ? 81.

Z ramienia wojska nadzór nad budową pełnił Kapitan Walter. Podczas budowy w 1880 nastąpiła katastrofa budowlana, osunięcie głównego wału.

Fort 4a w Poznaniu posiada narys barkanu (fort trapezowy) na wale umieszczono cztery trawersy ziemne: dwa, zawierające schrony (schrony rozebrane), na czole i po jednym na obu barkach, (?).

Fort otoczony był fosą o szerokości 9 m. Przeciwskarpa w części czołowej i barkowej murowana (fosa na odcinkach barkowych i szyjowym zasypana przeciwskarpy wysadzone i rozebrane), w części szyjowej – ziemna. Skarpa jest ziemna, chroniona przez mur skarpowy (mur rozebrany).

Przestrzeliwanie fosy zapewniały trzy wewnętrzne kaponiery (?).

W roku 1888 fort został zmodernizowany i wzmocniony. (?) Brama główna i wyjazdy na majdany a także wejścia do potern zaopatrzono w ramach wzmocnienia murami antypodmuchowymi z przejściami labiryntowymi, okna koszar fortu zostały zamurowane (co drugie) a stropy i ściany zaopatrzono w poduszki piaskowe.

Po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie fort przeznaczyło na cele magazynowe, zachowały się podpisy żołnierzy w koszarach fortu. Wojsko uprawiało także cebulę na polu na terenie przylegającym do fortu.

Podczas szturmu Twierdzy Poznań w 1945 roku fort brał udział w obronie jednak walki trwały tylko dwie godziny ? doszło do nich także w poternach fortu – zachowane ślady na ścianach w podziemiach fortu.

W 1945 r. w czasie działań wojennych uszkodzone zostały koszary szyi. W latach 1952 ? 65 fort został wysadzony i poddany rozbiórce. Fosa została zasypana ziemia z wykopów pod domy jednorodzinne rozbudowywanego w pobliżu osiedla.

W latach 80 ? tych część koszar użytkowana na cele magazynowe. Około 1990 roku fort opuszczony zasypywany śmieciami i dewastowany – wewnątrz koszar spalono między innymi kilka samochodów.

W 1997 roku fort przejmują harcerze i wspólnie z PTOP ?Salamandra? zabezpieczają podziemia fortu przed niekontrolowaną penetracją i dewastacją. Od tego czasu trwają systematyczne prace nad oczyszczeniem terenu fortu i podziemnych kubatur ze śmieci i gruzu.

W podziemiach fortu co roku obserwowanych jest kilkadziesiąt osobników nietoperzy kilku gatunków ?miedzy innymi Nocek Duży, Nocek Rudy, Nocek Natterera, Gacek Brunatny ? dzięki harcerzom populacja nietoperzy stale wzrasta. W zabezpieczonych podziemiach znalazły one doskonałe miejsce do zimowania.

W planach miedzy innymi ścieżka dydaktyczna historyczno przyrodnicza po obwałowaniach i podziemiach fortu.

Kilka słów na temat nazewnictwa fortu: pierwotnie funkcjonowała nazwa ?Zwischenwerk 4a? (dzieło pośrednie), później ?Zwischenwerk Waldersee II (IVa)?, w latach międzywojennych ?Warownia 4a?. Po wojnie ?Fort IVa?, a obecnie Fort 4a.

Opracowanie:
hm. Konrad Dąbrowski ? H.R.
Harcerski Krąg Miłośników Fortyfikacji i Eksploracji w Poznaniu & Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a.

Powyższy cytat pochodzi ze STRONY W CAŁOŚCI POŚWIĘCONEJ FORTOWI 4a, która jest źródłem bardzo cennych informacji o tej bardzo ciekawej budowli fortyfikacyjnej.

FORT 4a obecnie:

Obecnie organizacje opiekujące się fortem działają w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań.

Szczególnie wart uwagi jest fakt, iż członkowie Porozumienia dla Twierdzy Poznań opracowali koncepcję zagospodarowania Fortu 4a, oraz czterech innych obiektów Twierdzy Poznań (Forty: 5, 5a, 6 oraz 6a). Koncepcja ta zwyciężyła w konkursie ogłoszonym przez Miasto Poznań! Szerzej m.in. o projekcie „Twierdza Poznań Dziedzictwem Narodów” -można przeczytać TUTAJ.

Uważam, że projekt jest niezwykle ciekawy; jest inicjatywą jak najbardziej wartą wsparcia, uwagi i promocji, trzeba wreszcie wykorzystać niedoceniany potencjał, który miasto już ma -Twierdzę Poznań!

Aktualnie na forcie spotykają się następujące organizacje: HOKTW, HKMFIE, 66 PDH „Lupus”, Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a, Klub Miłośników Gier Fabularnych, Bractwo Rycerskie Chorągwi Wielkopolskiej i Grupa Rekonstrukcyjna Wojsk Łączności.

Odbywają się także forteczne rajdy rowerowe (których metą jest fort), w ramach działalności Porozumienia dla Twierdzy Poznań, we współpracy z Sekcją Rowerzystów Miejskich.

Organizacje współpracujące ze sobą w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań planują budowę mariny – przystani wodniackiej na rzece Warcie w pobliżu fortu. Fort według tej koncepcji stanowić będzie zaplecze dla wodniaków a zaprojektowany przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań, Poznańszki Szlak Forteczny zyska połączenie z szlakiem wodnym przebiegającym przez nasze miasto. Na teranie fortu otwarty także będzie Skansen Forteczny – Fort 4a poświęcony historii i przeszłości militarnej obiektu.

Oto zdjęcia wnętrz Fortu 4a:

(Zwiedzanie jak najbardziej jest możliwe -w każdą pierwszą niedzielę miesiąca 10:00 – 14:00, jednak wymagane jest wcześniejsze zgłoszenie telefoniczne. Istnieje możliwość ustalenia zwiedzania w innym terminie -szczegóły TUTAJ).

Zachęcam jak najbardziej do odwiedzenia, wrażenia niezapomniane!

Zdjęcia publikuję dzięki uprzejmości p. Konrada Dąbrowskiego, lidera wielu inicjatyw związanych z popularyzacją poznańskich fortyfikacji i Przewodniczącego Porozumienia dla Twierdzy Poznań. Pan Konrad od 15 lat opiekuje się Fortem 4a, ratując zabytkowy obiekt przed zniszczeniem i zapomnieniem.

Dla wszystkich wędkujących na Warcie postanowiłam opracować coś, czego kiedyś sama szukałam -graficzne przedstawienie obwodów rybackich na Warcie, czyli po prostu mapki obwodów od 6 do 11 (cały zasięg poznańskiego PZW, również w ramach porozumień -dla wędkarzy mających wykupioną składkę członkowską i okręgową).
Obwody można znaleźć na stronie RZGW (Rejonowy Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu), w sekcji: Obwody Rybackie >>> Wykaz Obwodów.
Początkujący wędkarz albo inny zainteresowany zapewne dowie się o tym zupełnie przypadkowo, bo trafić na to specjalnie po prostu się nie da -PZW Poznań, jako jednostka odpowiedzialna za zarybianie danych obwodów rybackich oficjalnie nie informuje o zasięgu danego obwodu -ba!, nawet nie przekierowuje na stronę RZGW!
I jest to olbrzymi błąd, gdyż powinna -chociażby dlatego, że każda kontrola, która będzie się odbywała na tych odcinkach i ewentualne mandaty -będą konsekwencją niewiedzy wędkarzy. Dostęp do wiedzy nt. obwodów na Warcie powinien być po prostu łatwiejszy.
Widać, że PZW działa trochę tak, jakby nic ich nie obchodziło, byleby tylko członkowie kupowali składki -a przydałaby się troska o szerzenie większej świadomości wśród wędkarzy (tym bardziej, że od tego roku zaostrzają się przepisy -np. rejestr połowów w niektórych okręgach).
Czy to aż tak wiele umieścić na stronie PZW mapkę z podziałem Warty na obwody czy choćby odnośnik do strony RZGW?

UWAGA, WAŻNE!

Od tego roku, aby łowić na obwodach 9 i 11 w ramach porozumień -trzeba przy wykupywaniu składki poprosić o zezwolenia na dodatkowe dwa okręgi PZW (Piła: 9 i Gorzów Wlkp.: 11).

Pokaż Podział Warty na OBWODY RYBACKIE w ramach PZW Poznań na większej mapie
OBWÓD nr 6: od rzeki Prosna do mostu w Rogalinku (na drodze wojewódzkiej Mosina -Kórnik)

OBWÓD nr 7: od mostu w Rogalinku do mostu kolejowego w Obornikach (na trasie Poznań -Piła)

OBWÓD nr 8: od mostu kolejowego w Obornikach do rzeki Smolnica

OBWÓD nr 9 (PZW PIŁA): od rzeki Smolnica do dopływu (strugi) z Jeziora Chojeńskie

OBWÓD nr 10: od dopływu z Jeziora Chojeńskie do dopływu z Jeziora Barlińskie

OBWÓD nr 11 (PZW GORZÓW WLKP.): od dopływu z Jeziora Barlińskie do rzeki Noteć

UWAGA!

1) Zasięg wszystkich obwodów na Warcie w razie wątpliwości można sprawdzić TUTAJ.

2) Jednostki uprawnione do rybactwa na poszczególnych obwodach m.in. na Warcie można zaś sprawdzić TUTAJ.

Oto galeria zdjęć z wakacyjnej wyprawy na Mazury, wprost do Krainy Wielkich Jezior

Pokaż WAKACJE 2008 r. -Mazury na większej mapie

Byliśmy również w Wilczym Szańcu w Gierłoży k/Kętrzyna, oto MAPKA.

Opis dzień po dniu:

• 30.07 (środa) przeddzień wyjazdu

…czyli ściąganie gipsu (wreszcie! ), zdobywanie map, dokupywanie najpotrzebniejszych rzeczy etc. -dzień zdecydowanie „techniczny”.

• 31.07 (czwartek) WYJAZD

o godzinie 5:55 w czwartek, pociągiem relacji Wrocław-Mikołajki rozpoczęła się tegoroczna wyprawa wakacyjna

Pociąg niezbyt zatłoczony, słonko przyjemnie ogrzewało… ekscytacja, przeglądanie map.

Sama trasa pociągu z początku biegła dziwnie -jechaliśmy nie przez P-ń Wschód czy Garbary, ale przez… Starołękę! W Toruniu z okna PKP oglądamy forty i wieżyczki w całkiem dobrym stanie. Podziwiamy Wisłę, chyba 5-krotnie szerszą od Warty, która wydaje się przy niej potokiem

Po dojechaniu na miejsce trochę kłopotu mieliśmy z wyjazdem z Olsztyna, przez słabo oznakowane drogi krajowe.

Pokonana trasa: OLSZTYN – MARKSEWO (Marksoby) -ok. 80 km

Trasa obfituje w dzikie jeziora, -a że wiedzie poprzez pojezierze olsztyńskie- również sama ich ilość robi wrażenie: tych, obok których przejeżdżaliśmy tego jednego dnia -naliczyłam ok. 10

Również duża część przejazdu tym odcinkiem pokrywa się z istniejącą trasą rowerową, bodajże czarny szlak wprost z Olsztyna na który trafiliśmy przypadkowo.

Od razu będąc na Mazurach wrażenie robi czystość, dzikość tego miejsca. Można to łatwo sprawdzić ilością porostów na drzewach -są niesamowicie rozrośnięte i bujne! Drugim wskaźnikiem są boćki i kruki -całe mnóstwo -praktycznie każda wieś ma minimum 1 bocianie gniazdo

Imponujące są też moreny, pagórkowatość otoczenia, czasami wprost bajkowa -krajobraz całkiem odmienny od Wielkopolski.

Jedynym mankamentem dnia było długie szukanie noclegu i rozbijanie namiotu o 21:40

• 1.08 (piątek)

trasa MARKSEWO -MIKOŁAJKI (ok.55 km)

Pobudka wraz ze słońcem, przy bezchmurnym niebie

Jedynie ciągle pojawiające się osy psuły czasem humor.

Tego dnia „zaliczyliśmy” jez. Mokre, czyste, ale o nieprzyjemnie zamulonym dnie :/

Ochrzczona przewodnikiem, prowadzę naszą ekipę poprzez kręte mazurskie ścieżki -czyli to ja wytyczam dalszą trasę.

Duża część tego etapu to lasy, o średnim natężeniu ruchu.

I nareszcie upragniony wjazd do Mikołajek Wrażenie robią żaglówki widoczne już z oddali i jez. Mikołajskie, w istocie będące małą zatoką jez. Śniardwy

Samo miasteczko jest niepowtarzalne, zwłaszcza gdy w oddali słychać szanty -staje się wtedy wręcz uosobieniem mazurskiego klimatu; nie sposób go nie odwiedzić, ani też -tym bardziej- zapomnieć

Tym razem czekał nas spokojny sen o rozsądnej porze na polu namiotowym pełnym Niemców i innych obcokrajowców

• 2.08 (sobota)

trasa MIKOŁAJKI – KWIK

Przywitał nas komfortowy poranek jak na wyprawy, choć pogoda nieco się pogorszyła -niebo zasnute było dość ciężkimi chmurami…

Około 10:00, po zjedzeniu śniadania na głównym placu Mikołajek, w towarzystwie Króla Sielaw -udaliśmy się w dalszą podróż. Czekała nas nie lada atrakcja -trasa, którą wyznaczyłam, przebiegała przez przesmyk między jeziorami Bełdany i Mikołajskim, a jedyną „szansą” na zaoszczędzenie sporej ilości niepotrzebnych w sumie kilometrów, było przedostanie się na drugą stronę promem, który był jedynym czynnym promem na wodach jezior mazurskich. Musieliśmy więc go zobaczyć!

Oto prom.

Wysiedliśmy, już po drugiej stronie, w miejscowości Wierzba i stąd pojechaliśmy w stronę miejscowości Wejsuny. Mijaliśmy przy okazji jedyny w Polsce Rezerwat Konika Polskiego.

Droga tego dnia wiodła większość czasu przez las Puszczy Piskiej (pełnej jagód) , a tymczasem niebo zasnuło się ciemnymi chmurami. Niedaleko Onufryjewa złapał nas pierwszy deszcz na tej wyprawie, który musieliśmy przeczekać pod PKSową wiatą :/

…
Oto zdjęcia: