Sporo ostatnio na stronie tematów fortyfikacyjnych i militarnych. Wynika to po części z faktu, iż zima, którą obecnie mamy -jest zdecydowanie najlepszą porą na obserwację tego typu obiektów (są dobrze widoczne dzięki ubogiej roślinności, braku liści na drzewach etc.). Wcześniejsze fortyfikacyjne posty stanowią także dobry wstęp do artykułu o obiekcie, który chcę zaprezentować dzisiaj: Fortu 4a.

Niedawno miałam okazję zwiedzić owy poznański fort. Położony jest on w północnej części Poznania; jest jednym z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań (9 głównych i 9 pośrednich, tzw. „pomocniczych”).

Na mapce poniżej można zobaczyć, jak w uproszczeniu wyglądał pierścień forteczny wokół ówczesnego miasta Poznania:

Pokaż Pierścień Fortów Wokół Poznania na większej mapie

ZARYS HISTORII:

Historia Fortu 4a pełna jest „zwrotów akcji” i obfituje w ciekawe epizody:

Fort 4a powstał w ramach rozbudowy i modernizacji dziewiętnastowiecznej Twierdzy Poznań. Jest to fort pomocniczy artyleryjski. Zbudowany został w latach 1878 ? 81.

Z ramienia wojska nadzór nad budową pełnił Kapitan Walter. Podczas budowy w 1880 nastąpiła katastrofa budowlana, osunięcie głównego wału.

Fort 4a w Poznaniu posiada narys barkanu (fort trapezowy) na wale umieszczono cztery trawersy ziemne: dwa, zawierające schrony (schrony rozebrane), na czole i po jednym na obu barkach, (?).

Fort otoczony był fosą o szerokości 9 m. Przeciwskarpa w części czołowej i barkowej murowana (fosa na odcinkach barkowych i szyjowym zasypana przeciwskarpy wysadzone i rozebrane), w części szyjowej – ziemna. Skarpa jest ziemna, chroniona przez mur skarpowy (mur rozebrany).

Przestrzeliwanie fosy zapewniały trzy wewnętrzne kaponiery (?).

W roku 1888 fort został zmodernizowany i wzmocniony. (?) Brama główna i wyjazdy na majdany a także wejścia do potern zaopatrzono w ramach wzmocnienia murami antypodmuchowymi z przejściami labiryntowymi, okna koszar fortu zostały zamurowane (co drugie) a stropy i ściany zaopatrzono w poduszki piaskowe.

Po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie fort przeznaczyło na cele magazynowe, zachowały się podpisy żołnierzy w koszarach fortu. Wojsko uprawiało także cebulę na polu na terenie przylegającym do fortu.

Podczas szturmu Twierdzy Poznań w 1945 roku fort brał udział w obronie jednak walki trwały tylko dwie godziny ? doszło do nich także w poternach fortu – zachowane ślady na ścianach w podziemiach fortu.

W 1945 r. w czasie działań wojennych uszkodzone zostały koszary szyi. W latach 1952 ? 65 fort został wysadzony i poddany rozbiórce. Fosa została zasypana ziemia z wykopów pod domy jednorodzinne rozbudowywanego w pobliżu osiedla.

W latach 80 ? tych część koszar użytkowana na cele magazynowe. Około 1990 roku fort opuszczony zasypywany śmieciami i dewastowany – wewnątrz koszar spalono między innymi kilka samochodów.

W 1997 roku fort przejmują harcerze i wspólnie z PTOP ?Salamandra? zabezpieczają podziemia fortu przed niekontrolowaną penetracją i dewastacją. Od tego czasu trwają systematyczne prace nad oczyszczeniem terenu fortu i podziemnych kubatur ze śmieci i gruzu.

W podziemiach fortu co roku obserwowanych jest kilkadziesiąt osobników nietoperzy kilku gatunków ?miedzy innymi Nocek Duży, Nocek Rudy, Nocek Natterera, Gacek Brunatny ? dzięki harcerzom populacja nietoperzy stale wzrasta. W zabezpieczonych podziemiach znalazły one doskonałe miejsce do zimowania.

W planach miedzy innymi ścieżka dydaktyczna historyczno przyrodnicza po obwałowaniach i podziemiach fortu.

Kilka słów na temat nazewnictwa fortu: pierwotnie funkcjonowała nazwa ?Zwischenwerk 4a? (dzieło pośrednie), później ?Zwischenwerk Waldersee II (IVa)?, w latach międzywojennych ?Warownia 4a?. Po wojnie ?Fort IVa?, a obecnie Fort 4a.

Opracowanie:
hm. Konrad Dąbrowski ? H.R.
Harcerski Krąg Miłośników Fortyfikacji i Eksploracji w Poznaniu & Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a.

Powyższy cytat pochodzi ze STRONY W CAŁOŚCI POŚWIĘCONEJ FORTOWI 4a, która jest źródłem bardzo cennych informacji o tej bardzo ciekawej budowli fortyfikacyjnej.

FORT 4a obecnie:

Obecnie organizacje opiekujące się fortem działają w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań.

Szczególnie wart uwagi jest fakt, iż członkowie Porozumienia dla Twierdzy Poznań opracowali koncepcję zagospodarowania Fortu 4a, oraz czterech innych obiektów Twierdzy Poznań (Forty: 5, 5a, 6 oraz 6a). Koncepcja ta zwyciężyła w konkursie ogłoszonym przez Miasto Poznań! Szerzej m.in. o projekcie „Twierdza Poznań Dziedzictwem Narodów” -można przeczytać TUTAJ.

Uważam, że projekt jest niezwykle ciekawy; jest inicjatywą jak najbardziej wartą wsparcia, uwagi i promocji, trzeba wreszcie wykorzystać niedoceniany potencjał, który miasto już ma -Twierdzę Poznań!

Aktualnie na forcie spotykają się następujące organizacje: HOKTW, HKMFIE, 66 PDH „Lupus”, Sekcja Eksploracyjna – Fort 4a, Klub Miłośników Gier Fabularnych, Bractwo Rycerskie Chorągwi Wielkopolskiej i Grupa Rekonstrukcyjna Wojsk Łączności.

Odbywają się także forteczne rajdy rowerowe (których metą jest fort), w ramach działalności Porozumienia dla Twierdzy Poznań, we współpracy z Sekcją Rowerzystów Miejskich.

Organizacje współpracujące ze sobą w ramach Porozumienia dla Twierdzy Poznań planują budowę mariny – przystani wodniackiej na rzece Warcie w pobliżu fortu. Fort według tej koncepcji stanowić będzie zaplecze dla wodniaków a zaprojektowany przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań, Poznańszki Szlak Forteczny zyska połączenie z szlakiem wodnym przebiegającym przez nasze miasto. Na teranie fortu otwarty także będzie Skansen Forteczny – Fort 4a poświęcony historii i przeszłości militarnej obiektu.

Oto zdjęcia wnętrz Fortu 4a:

(Zwiedzanie jak najbardziej jest możliwe -w każdą pierwszą niedzielę miesiąca 10:00 – 14:00, jednak wymagane jest wcześniejsze zgłoszenie telefoniczne. Istnieje możliwość ustalenia zwiedzania w innym terminie -szczegóły TUTAJ).

Zachęcam jak najbardziej do odwiedzenia, wrażenia niezapomniane!

Zdjęcia publikuję dzięki uprzejmości p. Konrada Dąbrowskiego, lidera wielu inicjatyw związanych z popularyzacją poznańskich fortyfikacji i Przewodniczącego Porozumienia dla Twierdzy Poznań. Pan Konrad od 15 lat opiekuje się Fortem 4a, ratując zabytkowy obiekt przed zniszczeniem i zapomnieniem.

Kotlina Kłodzka, Sudety

28.07 – 2.08.2009

28.07 (wtorek): Poznań -Kłodzko

Wyruszamy pociągiem relacji Poznań -Kudowa Zdrój (czterowagonowy pociąg osobowy o wdzięcznej nazwie ?Szklarka? ), o godzinie 10:10.

Ze względu na to, że jest to pociąg osobowy -zatrzymuje się na wszystkich stacjach; nam jednak specjalnie to nie przeszkadza.

Nie ma również specjalnego tłoku -pewnie ze względu na dzień powszedni i ?późną? godzinę.

Po drodze mijamy deszczową Polskę, w okolicach poddolnośląskich dodatkowo straszliwie zniszczoną przez wichury przetaczające się ostatnio nad krajem; wygląda to dość niepokojąco -całe dziesiątki drzew połamanych jak zapałki?

Nieoczekiwanie w Żmigrodzie czeka nas ponadpółgodzinny przymusowy postój, jakieś komplikacje ze względu na ww. wichurę.

Czekamy, czekamy, czekamy? Przepuszczamy kilka pociągów? Wreszcie jedziemy dalej!

We Wrocławiu pociąg ?skraca się? o połowę -pozostała odczepiona ?połówka? jedzie do Szklarskiej Poręby.

Dodatkowo tym razem tłok wzmaga się, ale w zasadzie tylko ?chwilowo?. Deszcz pada nadal, choć już z mniejszą intensywnością, a my zastanawiamy się, jaką będziemy mieć pogodę

I wreszcie długo oczekiwana przeze mnie chwila -widać góry!

W okolicach Barda Śląskiego widok jest świetny -polecam! Ale pocieszam się, że to dopiero początek

Ok. 17:00 wysiadamy wreszcie w Kłodzku, pierwsza radość -nie pada!

W dole wartko płynie Nysa Kłodzka, a na wysokości jezdni (sporej wysokości?) nadal widać ślady po powodzi?

Dreptamy do schroniska, meldujemy się, zostawiamy znaczącą większość rzeczy i idziemy zdobywać Twierdzę Kłodzko

Nie wiem, dlaczego, ale przypomina mi ona trochę krakowski Wawel -może to z racji tej wysokości.

A Twierdza istotnie góruje nad miastem?

Po zwiedzaniu idziemy pozwiedzać miasto i odpocząć

Prawdziwe wrażenia zaczną się jutro?

29.07 (środa) Szczeliniec, Błędne Skały

Wstajemy wcześnie, na szczęście mamy już uszykowane kanapki i zmierzamy na PKS do Karłowa. W planach mamy Szczeliniec, Błędne Skały i może -o ile czas pozwoli- Kudowę Zdrój.

Na dworze mgła, boję się, że ze Szczelińca nic nie zobaczę -ale nie, rozrzedza się

Jedziemy PKSem przez Drogę Stu Zakrętów (niesamowicie ekstremalne przeżycie -polecam zwłaszcza z kierowcą rajdowcem! ) i o godz. 9:00 jesteśmy już w Karłowie -ładnej, przygotowanej turystycznie wsi. Muszę wspomnieć, że moja przygoda z górami obejmowała dotychczas tylko Tatry i to jednorazowo -Sudety i ta część Polski są dla mnie nowością?

Cieszę się, że szosa z uroczymi kramikami wiodąca do masywu, który dziś zdobędziemy -nie przypomina zatłoczonych niemiłosiernie Krupówek

Zaczynamy wspinaczkę, która -początkowo kamieniami- ostatecznie wiedzie dość często uczęszczanymi schodami Istotnie -powoli robi się tłok? I coraz bardziej gorąco

Już podczas wchodzenia na Szczeliniec wrażenie robiły na mnie skały tam występujące, aparat szedł w ruch prakrycznie po każdym zakręcie. Po czasie jesteśmy już prawie na szczycie. Schodkowa droga podobała mi się na tyle, że zanim pomyślałam -już był koniec Na szczycie kłębią się ludzie, tym bardziej, że jest tam schronisko i bufet -w sumie kto nie chciałby zjeść czegoś na szczycie dającym tak urokliwy widok..? Ja chciałabym mieć taki pejzaż przy każdym spojrzeniu przez okno

Przystajemy na chwilę, ale zaraz idziemy dalej, aż natrafiamy na kulminację Szczelińca -kilkanaście ?rzeźb? skalnych stworzonych tylko prze z żywioły: wiatr, ziemię i wodę.

Warte zobaczenia, szczególnie miejsce pt.?Diabelska kuchnia? zasługuje na odwiedzenie Ogólnie -niesamowite wrażenie -całość psuje jednak to, co zawsze? -Tłumy?

Ale choćby raz w życiu warto się wybrać!

Schodzimy ze Szczelińca, i znów przez Karłów idziemy dalej, czerwonym szlakiem, m.in. po Lisim Grzbiecie.

Ponad dwie godziny drogi -nieco wymagającym- górskim szlakiem i jesteśmy już w Błędnych Skałach

Ale jedna wskazówka dla turystów -nigdy nie idźcie tamtędy w tenisówkach Chociaż mnie się udało

Błędne Skały są również ciekawym przykładem form skalnych w Sudetach, warto się wybrać! Niektóre korytarze mają po kilkanaście centymetrów szerokości; czasem ledwo się mieściliśmy i zarazem mieliśmy wątpliwości, czy niektórzy mijani przez nas turyści ?trochę większych rozmiarów? dadzą radę przejść

Po godz. 16:00 schodzimy ze Skalniaka i prawie biegniemy na ostatni PKS do Kłodzka -udało nam się!

30.07 (czwartek) Kudowa Zdrój, Nachod (CZ)

Tym razem śpimy trochę dłużej a w planach pominięta wczoraj Kudowa i wizyta u naszych południowych sąsiadów -w Czechach.

Pospieszny PKS do Kudowy i już jesteśmy na miejscu.

Kudowa to piękne miasteczko o walorach i randze uzdrowiska, polecam również wybrać się w jego okolice.

Zwiedzamy m.in. pijalnię wód i park uzdrowiskowy. Muszę przyznać, że miasteczko jest wyjątkowo zadbane i z wielu stron widać już wpływy czeskie -tj. w szczególności słychać język czeski wśród turystów, a na sklepach widać napisy po czesku. W końcu granica już za 3 km!

Mimo, że w Kudowie kursują już czeskie CDS?y -odpowiedniki naszych PKSów, to jednak nigdy nie udało nam się nim przejechać -głównie ze względu na dziwne czeskie rozkłady jazdy. Przysięgam, że -mimo sporej tolerancji na różnorodność kulturową- nie udało mi się zrozumieć i rozpracować ich rozkładu?

Idziemy więc pieszo, słońce pali niemiłosiernie, aż wreszcie docieramy do nieczynnych już jednostek straży granicznej w Kudowa Słone -Nachod.

Dziwne to wrażenie tak po prostu przejść sobie obok nich ale odkąd jesteśmy w strefie Schengen -nie ma rzeczy niemożliwych

Nachod okazał się miasteczkiem typowo przygranicznym, ale zrozumiałam już, skąd tyle Czechów w naszej polskiej Kudowie

-To tam tętni turystyczne życie. To, co od razu przykuło moją uwagę -to czeskie znaki drogowe -zamiast dwóch polskich niespersyfikowanych postaci (dziecka i dorosłego) na znaku -tu mamy jasno: dziewczynkę z dwoma kitkami i pana w kapelusiku

Dobrze, że wcześniej rozmieniliśmy złote na korony -przynajmniej odwiedzimy czeski sklep

Niedługo potem wracamy do Polski, znów na piechotę, ale pogodę mamy doskonałą -zero jakiejkolwiek chmurki

Chwilę jeszcze pobyliśmy w Kudowie i pojechaliśmy PKSem do Kłodzka.

31.07 (piątek) Międzygórze, Śnieżnik

Dziś wstajemy dość wcześnie, bo w planach Śnieżnik! Wsiadamy w PKS do Międzygórza i po godzinie jesteśmy na miejscu. Już na wstępie widzę różnicę poziomów -miejska szosa wzdłuż rzeki Wilczki cały czas wiedzie stromo w górę.

Za to zabudowa jest śliczna! Faktycznie jest to perła Sudetów, jak głoszą opowieści? Czuję się tu trochę jak w niższych Alpach -oczywiście pod względem tyrolskiej i norweskiej zabudowy, powszechnej w Międzygórzu.

Wchodzimy pod górę, kapitalne wrażenie robią pejzaże miasteczka? Aż zachciałoby się tam mieszkać?

Docieramy do rozwidlenia trasy na dwa szlaki, niebieski -dłuższy i mniej stromy (nim będziemy schodzić) i czerwony -stromy, krótszy -to nim się wspinamy!

Zatem wchodzimy i tym razem czuję, że jestem naprawdę w górach i zdobywam szczyt

Piękne widoki nawet ze szczytu Średniaka znacznie umilają wspinaczkę Szlak, początkowo szeroki jak dla samochodu -teraz robi się wąski i mniej dostępny -zaczyna mi się podobać?

Już prawie jesteśmy na miejscu Wychodzimy na ostatnią prostą, mijamy zakręt i już dostrzegamy Schronisko ?Pod Śnieżnikiem?.

Trasa krótsza, niż ktokolwiek by się spodziewał Na wysokości schroniska znów kłębią się turyści (bufet ), ale to jeszcze nie szczyt! Odpoczywamy chwilę i ruszamy dalej, na faktyczny Śnieżnik.

Zdobywamy dzielnie kolejne m.n.p.m., a ja jestem z siebie i z nas dumna, bo w końcu jesteśmy Zdobyliśmy najwyższy punkt w okolicy

Nie było tak trudno, wszystko da się osiągnąć, gdy bardzo się chce Motywacja nie zawiodła

Schodzimy, tym razem niebieskim szlakiem, nieco mniej wymagającym. Docieramy do PKsu i wracamy do Kłodzka.

1.08 (sobota) Nachod, Kudowa Zdrój; Kłodzko -Poznań

W planach mieliśmy Skalne Miasto w Czechach, toteż wstaliśmy b.wcześnie z planów jednak nic nie wyszło, ze względu na kiepskie połączenia kolejowe i CDS?owe w obrębie Czech :/ no cóż, może następnym razem.

Jechaliśmy jednak PKSem z Kłodzka do Nachodu i zaraz po przekroczeniu granicy zatrzymał nas czeski patrol policji i poprosił o okazanie dokumentów. Hmm, była to dziwna, kuriozalna sytuacja? Wszystko się zgadzało, toteż szybko opuścił nasz autokar i pojechaliśmy dalej.

Czeska kolej i CDS przekreśliło nasz plan zdobycia Skalnego Miasta? nie miejąc alternatywy pozwiedzaliśmy znów Nachod, a ja na pocieszenie kupiłam sobie prawdziwie kowbojski czeski kapelusz ;D

Niedługo później wróciliśmy do znanej nam już Kudowy; znów na piechotę, ale pogoda znów sprzyjała

Powrót PKSem do Kłodzka, z którego niestety wyjeżdżaliśmy na następny dzień (niedziela) do Poznania.

Zatem -koniec wakacji?w tym roku

Ale do przyszłego roku!

Oto zdjęcia: